Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh

      16

đôi điều sinh hoạt của ngày tiết Thanh minh: Lễ tảo tuyển mộ và hội đấm đá thanh qua một trong những tư liệu.

Nguyễn quang Hà* máy ba, 05 tháng tư 2022 14:25

*

Tranh minh hoạ chị em Thuý Kiều - Thuý Vân đi tảo mộ gặp Kim Trọng. Hoạ sĩ Nguyễn thọ Trường

Truyện Kiều của Nguyễn Du là 1 trong kiệt tác văn vẻ được gửi dịch xuất phát điểm từ một tập tiểu thuyết sở hữu tên: Kim Vân Kiều truyện của Thanh trung ương Tài nhân (người đời Thanh) sang nhân thể thơ truyền thống của người việt (Việt Nam). Sự thành công xuất sắc của Nguyễn Du là bộc lộ (chuyển dịch) một thắng lợi có xuất phát ngoại lai dẫu vậy đã được Việt hóa buổi tối đa, thể hiện không hồ hết qua bề ngoài thể loại bên cạnh đó rất sát với nếp cảm cùng nếp suy nghĩ của đời sống con người việt Nam.

Bạn đang xem: Lễ là tảo mộ hội là đạp thanh

Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du kể đến nhiều tích, các truyện về đời sống văn hóa tinh thần của người dân Trung Hoa trong những số ấy có lễ tảo mộ và hội đấm đá thanh:

“Cỏ non xanh rợn chân trời

Cành lê white điểm một vài bông hoa

Thanh minh trong huyết tháng ba

Lễ là tảo mộ, hội là sút thanh”

GS. Triệu Ngọc Lan trong tác phẩm: Truyện Kiều, Nguyên cứu và dịch thuật<1> - đã vận động và di chuyển từ Truyện Kiều của Nguyễn Du thanh lịch tiếng phổ thông china bằng tiện thể thơ tân tiến cũng cùng với 3.254 câu. Ý câu thơ trên của Nguyễn Du được học đưa họ Triệu dịch như sau:

芳草青青连天碧

梨花数点白依希

转眼三月清明至

又到扫墓踏青时

Phiên âm:

Phương thảo thanh thanh liên thiên bích

Hoa lê sổ điểm bạch y hy

Chuyển nhãn tam nguyệt thanh minh chí

Hựu đáo tảo tuyển mộ đạp thanh thì

(Cỏ thơm xanh tươi đến tận chân trời

Mấy cành lê điểm phần lớn bông trắng trơn khôi

Trong mắt thấy tháng ba đã về, tiết thổ lộ tới

Lại mang lại kỳ thảo mộ, lúc tổ chức (hội) sút thanh).

Trong “Ngũ ngôn cổ thi” của trung quốc có câu thơ ca ngợi về thú thưởng ngoạn tao nhã trong suốt bốn mùa trong năm được nhiều người Trung Hoa tương tự như người vn đều thích, trong những số đó có hội du xuân như sau:

“Xuân du phương thảo địa

Hạ thưởng lục hà trì

Thu ẩm hoàng hoa tửu

Đông dìm bạch tuyết thi”

(Mùa xuân đi chơi nơi đồng cỏ thơm

Mùa Hạ rửa mặt nước ao sen

Mùa thu uống rượu hoàng hoa (Hoa cúc)

Mùa đông ngồi ngâm ngợi câu thơ về tuyết trắng).

Trong đó câu thơ: “Xuân du phương thảo địa”, theo chúng tôi, ấy chính là lễ hội ngày xuân - Hội đấm đá thanh truyền thống lâu đời của Trung Hoa.

Tuy nhiên, cũng yêu cầu nói thêm rằng, không riêng gì fan dân trung hoa (người Hán) lục địa có tiệc tùng đạp thanh cơ mà từ xa xưa, bạn dân của vùng phía phái nam núi Ngũ Lĩnh - (phía nam giới Trung Hoa) cũng từng mãi mãi những liên hoan mùa xuân tương tự như như hội đạp thanh.

Hội Thượng Tỵ - Tiết bày tỏ ở Giao Chỉ (thời Lý)

Trong thiết yếu sử Việt Nam tương tự như thư tịch cổ ngoài ra không có chi tiết nào ghi về lễ, hội trong huyết Thanh minh. Nhưng tác phẩm Lĩnh nước ngoài đại đáp 嶺外代答 của Chu Khứ Phi 周去非 lại ghi về tiệc tùng, lễ hội của người Giao Chỉ thời Tống - tương đương thời Lý (Việt Nam). Thành tựu này được Chu Khứ Phi xong dưới thời Tống niên hiệu Thuần Hy 淳煕 (1178). Sách bao gồm 294 điều, phân có tác dụng 10 quyển: Quyển (Q) 1: Môn địa lý; : Q2: Môn ngoại quốc thượng; Q3: Môn nước ngoài quốc hạ; Q4: Môn Phong thổ; Q5: Môn Pháp chế; Q6: Môn khí dụng; Q7: Môn những loại hương; Q8: Môn hoa mộc (cây, hoa); Q9: Môn thay thú; Q10: Môn Trùng ngư (sâu,bò sát, cá)...

Đánh giá về sách Lĩnh ngoại đại đáp, học trả Dương Vũ Tuyền viết: “Lĩnh ngoại đại đáp là tác phẩm danh tiếng duy độc nhất lưu truyền bên trên đời của Chu Khứ Phi cũng là tác phẩm có giá trị tối đa của bậc sĩ phu, học đưa Quảng Tây<2>”.

Qua lời tựa của Chu Khứ Phi, mang đến biết: Được triều đình giao đến việc làm chủ khu vực phía phái mạnh núi Ngũ lĩnh, khi nhàn hạ rỗi, Ông đi rong ruổi khắp nơi, gặp gỡ việc gì thì ghi chép việc ấy. Về mang đến nhiệm sở bèn biên tập lại. Những quan liêu trong triều, muốn mày mò phong tục tập quán chỗ ấy, hỏi đáp mệt nhọc rồi bắt buộc mới biên tập thành sách để vấn đáp thay. Chính vì thế mới đặt thành thương hiệu gọi: “Lĩnh nước ngoài đại đáp”. Nguyên văn phần cuối bài xích tựa viết như sau: “Song khi chạm chán việc nhà nhưng luận, bao gồm khi giãi tỏ được một hai điều, là phần lớn điều tứ suy đoán rộng. Sau được quyển Quế Hải dở người hành chí của Phạm Thạch Hồ, lại được những tên thường gọi được sao chép ở gói thuốc, nhân đấy liệt ra máy tự, toàn bộ là 294 điều. Ứng thù sẽ mệt rồi, gồm ai hỏi nữa, tôi dùng sách này để trả lời thay (…).

Ngày mồng 5, mùa đông tháng 10 năm Mậu Tuất niên hiệu Thuần Hy (1178), Chu Khứ Phi, từ Trực Phu, người quận Vĩnh Gia ghi”<3>.

Mục thiết bị 270 của sách Lĩnh ngoại đại đáp, Chu Khí Phi đã viết về lễ Thượng tỵ trải qua tục tung mong 飛駝 (Phi đà) vào mục Man tục như sau:

“交趾俗上巳日,男女會聚各爲行列,以五色結為毬,歌而拋之,謂之飛駞.男女目成,則女受駞,而男婚已定”.

Tạm dịch như sau: “Tục ở fan Giao Chỉ, cứ ngày Thượng Tỵ thì trai gái tụ hội, đứng từng hàng bên trai, mặt gái, họ mang vải lụa năm sắc đẹp kết làm cho quả cầu, hát mà lại ném quả cầu, điện thoại tư vấn là “phi đà”. Trai gái chuyển tình bằng ánh mắt nhau thân ái, thì thiếu nữ nhận đỡ đem quả cầu, mà việc hôn nhân của người con gái đã quyết định”.

*

(Phi đà (tung mong trong lễ Thượng Tỵ (3 tháng 3) của fan Giao Chỉ in vào Lĩnh nước ngoài đại đáp trong mục Man tục (tục của người Man), của Chu Khứ Phi, tờ 6, Quyển X).

Ở đây, cần phải phân tích và lý giải một số thuật ngữ “Phi đà” là gì, ngày “Thượng Tỵ” là ngày bao nhiêu?.

Trước không còn là thuật ngữ “Phi đà”. Theo cách giải thích của Dương Vũ Tuyền trong thắng lợi Lĩnh nước ngoài đại đáp hiệu chú (2012, trung hoa Thư cục) như sau: “Căn cứ biên chép của rứa Hiệt cương cứng trong sách Sử lâm tạp thức - phao thải cầu rằng: “Phía đông từ bỏ Kiềm Miêu, phía tây đến Điền Thái, phía nam mang đến Giao Chỉ, phong tái giá nhân của không ít nơi này cơ bạn dạng giống nhau, trong nghi thức hôn nhân không một ai là không làm quả ước đỏ bởi tơ”, kéo dãn mãi cho tới thời tiến bộ vẫn còn tục lệ này, mà lại ở Quảng Tây là rõ nhất. Về cách sử dụng quả mong này, thiếu nữ ném quả cầu, người con trai bắt lấy, cũng đều có khi người nam nhi ném cầu, thiếu nữ bắt lấy. Bao gồm khi điện thoại tư vấn là phao đồn cầu, bao gồm khi nói là đâu bao, hơi bao gồm sự khác hoàn toàn mà thôi. Tục lệ này Trung Nguyên sẽ nghe nói, vắt rồi xuất hiện các vở kịch như Lã Mông thiết yếu phong tuyết phá quật cam kết 呂蒙正風雪破崛記 của vương vãi Thực bao phủ 王寔甫,Sơn thần miếu Bùi Đồ hoàn tè 山神廟裴圖環帯của quan liêu Hán Khanh官漢卿. Đầu thời Minh, Cao Khải còn có câu “chọn rể bằng cách ngồi trên lầu cao ném quả ước rơi xuống” (xem sách Thanh Khâu cao thâm Địch tiên sinh thi tập 青丘高貴迪先生詩集, quyển 8). Nhưng những gì suy diễn, phúng vịnh, gần như là truyền thuyết, không phải sự thực”.

Hội tung ước của trai gái như đã mô tả của Chu Khứ Phi về bạn Giao Chỉ là 1 trong trò nghịch khá phổ biến so với nhiều tộc fan ở nam giới Trung Quốc cũng giống như Giao Chỉ (Việt Nam).

Còn ngày “Thượng tỵ”上巳 - ngày tổ chức triển khai hội trai gái tung ước được học mang họ Dương lý giải như sau:

“Về ngày Thượng Tỵ, tức ngày Tỵ đầu tiên trong tháng tía theo định kỳ nhà Hạ, là một trong ngày tết thời cổ. Sách Văn tuyển, quyển 46, mục Tam nguyệt tam nhật Khúc Thủy thi tự của Nhan Diên Chi, Lý Thiện chú giải gồm dẫn sách Hàn thi rằng: “Trịnh quốc chi tục, tam nguyệt Thượng Tỵ, ư Trăn Vị lưỡng thủy đưa ra thượng, chấp lan chiêu hồn, bạt trừ bất tường dã” 鄭國之俗,三月,上巳,於溱洧兩水之上,执攔招魂,拔除不詳也. (Tục của nước Trịnh, mon 3 ngày Thượng Tỵ, ở phía 2 bên bờ sông Trăn, sông Vị, có vấn đề chiêu hồn, vấn đề kéo hồn lên (như cố gắng nào) thì không rõ). Tự thời nam Bắc Triều về sau, ấn định là ngày mồng 3 mon Ba. Thời Đường - Tống vẫn còn thịnh hành, Sách Mộng Lương lục 夢粱籙 của Ngô trường đoản cú Mục thời Tống, quyển 2, nói ngày nay hàng năm, “Quý gia sĩ tộc diệc thiết tiếu kỳ ân, xấu giả chước thủy, hiến hoa”貴家仕族亦設俏其恩,貧者酌水,献花, (những gia đình quý tộc, giàu sang thì để lễ để tạ ơn, đơn vị nghèo thì chỉ mời nước, dưng hoa thôi) nhưng không hẳn kỳ hội nam chị em tìm nhau. Ngày máu “Thượng Tỵ” của Giao Chỉ, đại khái chỉ nên tục này”.

Xem thêm: Giá Ví Gucci Nữ Chinh Hang, Ví Cầm Tay Gucci Chính Hãng

GS. Dương Vũ Tuyền - người sáng tác hiệu chú sách Lĩnh ngoại đại đáp cho biết: “Khê man tùng tiếu của Chu Phụ thời Tống nói: “Thổ tục, tuế huyết sổ nhật, dã ngoại nam cô gái phân lưỡng bằng các dĩ ngũ sắc thải nang đậu túc vãng lai phao tiếp, danh phi đà” 土俗岁節数日野外,男女分兩傍,各以五色彩囊豆蹙往来拋接,名飛駞 (Phong tục của thổ dân, huyết của năm có mấy ngày dã ngoại, nam cô bé phân làm hai bên, hồ hết lấy vải vóc ngũ sắc để làm quả ước để đá qua đá lại, gọi là Phi đà).Sách Quân Tử mặt đường nhật vâng lệnh kính 君子堂日遵鏡 của vương vãi Tế 王濟 thời Minh cũng nói: “Mỗi tuế Nguyên đán hoặc thiết bị nhật, lý trung thiếu niên, liệt cha vi mạt, hiệp vãng buôn bản lạc, mịch xử thiếu nữ thiếu phụ, tương kỳ đáp ca. Doãn giả, nam tử dĩ bố mạt đầu nữ, nàng giải sở y hãn sam thụ nam tử quy, vị chi phao bạch”. 每歲元旦或次日,里中少年列布爲茉,協往村樂,覔處女少婦相其答歌.允者,男女以布茉投,女解所衣,罕杉授,男子歸謂之拋帛(Mỗi năm vào đầu năm Nguyên đán hoặc ngày thường, những người dân trẻ trong làng đem vải có tác dụng quả cầu, cùng với những người dân qua thôn để triển khai vui, tra cứu những cô gái trẻ để cùng đáp ca. Ví như ưng nhau, trai gái đem vải để tung mang lại nhau, thiếu nữ được cuộn vải, đầu năm thành con sam để ném truyền cho, người đàn ông nhận mang rồi về gọi là phao đồn bạch (ném quả cầu vải).

Tục lệ này biên chép trong hai sách trên, tương đương với biên chép trong vấn đề này của sách Đại đáp”<4>.

Như thế, bí quyết gọi tên “ngày Thượng Tỵ” là cách gọi ngày đầu năm mồng 3 tháng 3 - ngày tiết Thanh minh, khôn xiết cổ xưa, có xuất phát từ nhà Hạ (Trung Quốc, TK XX I- XVI TCN). Nhưng mang lại thời nam giới Bắc triều (năm 420 - 589 SCN) thì ấn định là ngày (mồng 3 mon 3) và phổ biến ở thời Đường - Tống.

Khảo sát, tra cứu kiếm trong vô số bộ chủ yếu sử của nước ta lại không thấy ghi về liên hoan tiệc tùng Thanh minh thời Lý - è - Lê nhưng mà rất may lại được Chu Khứ Phi - một vị quan bên Tống, thời đi khảo sát, bỏ ra chép phong tục, địa lý, sản đồ ở vùng phía Nam trung hoa và vùng Giao Chỉ. Dù diễn tả trong một đoạn ngắn ngủi nhưng tác giả cho biết, thời đó gồm hội “Phi đà” trong ngày Tết thổ lộ - ngày hội của tình yêu.

- hiện tại nay, giới học giả trung quốc nhận thức về lễ tảo chiêu tập và hội đánh đấm thanh vào tiết thanh minh (3/3) như vậy nào ?.

“Hai hoạt động chủ yếu hèn của tiết bộc bạch là: Một là tảo mộ tế tổ, một là sút thanh. Bởi đó, mà tiết giãi bày cũng điện thoại tư vấn là Tiết đấm đá thanh. Trên thực tế, phong tục tảo mộ muộn hơn sút thanh. Giáo sư Lưu Thiết Lương 刘铁梁 (Khoa dân tộc học, Đại học Sư phạm Bắc Kinh” đến rằng: Phong tục đấm đá thanh được hiện ra khá sớm, nó bao gồm quan hệ với máu “Thượng Tỵ” của thời Tiên Tần. Ngày này, thanh niên nam con gái cùng nhau giao ước, vui chơi và giải trí nơi đồng nội. Vào “Kinh thi” cũng đã miêu tả.Việc du xuân đạp thanh. Hai yếu tố chủ yếu của câu hỏi hình thành nên chính sách gia tộc trong tập tục tảo chiêu mộ và đầu năm hàn thực. GS lưu giữ Thiết Lương mang đến rằng: thời Tiên Tần, cơ chế tông pháp còn tồn tại trên tầng lớp quý tộc. Vào đầu thời Chiến Quốc, tầng lớp dân gian và quân lính đã được ban đến họ tên ngày dần phổ biến, quan lại niện về gia tộc và ý niệm về chế độ kế thừa dần dần được thông dụng trong các dòng họ dân gian trong buôn bản hội, dần dần truyền thống tế tự, tảo mộ bao gồm tính chất thịnh hành trong những dòng họ.

Từ đây, tảo chiêu tập đã thành phân tử nhân của buổi phát xuất trong tiết Thanh minh. Sau khi tảo mộ, lại thuận mặt đường để đi gặp mặt trong hội đạp thanh. Đến đời Tống, hội đánh đấm thanh trở nên tân tiến thịnh hành. Vào hội đạp thanh (người ta triển khai các trò đùa thi bắn, tranh tài gà, hất nước, phun cỏ tranh, đấu cỏ…Sắc thái trong tiệc tùng đạp thanh của người xưa vô cùng phong phú:

“Gặp mùa xuân mà ko vui chơi, chỉ sợ hãi là người si tình.

Bỏ hội đạp thanh bên sông, ngoảnh đầu chú ý lá cờ.

Ngày mồng 3 mon 3, trời khu đất như mới nguyên, ở bên sông ngôi trường An có không ít người đẹp.

Hoa lê nở trước gió là dịp đương thanh minh. Kẻ đùa bời đi tìm mùa xuân đã thoát ra khỏi thành”….

Từ đầy đủ câu thơ này, chúng tôi cảm nhận ra tình yêu của fan xưa so với hội đánh đấm thanh.

Nhưng lấy gia tộc làm đơn vị chức năng và những người có cùng một độ tuổi trong huyết “Thượng Tỵ” với hội đạp thanh là không giống nhau. Huyết Thượng Tỵ cùng đạp thanh nó đã cung cấp cho con người ta một thứ cảm thụ của sự tự vì xa xưa. Tự tiết bày tỏ và hội đạp thanh, nó khiến cho mọi người dân có cùng chung một tổ tiên có điều kiện để tập hợp lại. GS lưu Thiết Lương nói: chúng tôi luôn luôn nghĩ cho hội đánh đấm thanh nhưng nên thấy được cái gì đã thêm với hội đánh đấm thanh?. Trong làng hội hiện nay đại, bình thường, khôn cùng khó có thể tập trung không còn được tất cả các gia đình, hoàn toàn có thể mượn việc tảo mộ là lý do đầu tiên để triệu tập lại cùng với nhau. Việc tập trung gặp nhau (ở ngày tảo chiêu mộ này) không giống với bài toán cảm nhận quan trọng độc đáo của hội đấm đá thanh thông thường”<5>.

Vì bài viết đã dài, tôi không trình bày ở đây về tục tảo chiêu mộ ở Trung Hoa cũng giống như ở Việt Nam, xin nhằm một dịp khác. Nhưng nói theo một cách khác ngắn gọn gàng rằng, nhịn nhường như, rất ít nguồn sử liệu trong bao gồm sử đề cập đến những quy định về lễ tảo mộ và đánh đấm thanh vào tiết tỏ bày (3 mon 3) ở nước ta nói phổ biến và thời Lý -Trần nói riêng.

Người Việt (Kinh) thời xa xưa hay ít tảo tuyển mộ (và cũng thật hãn hữu khi cải táng) vào mùa xuân. Công việc cải táng thường được tiến hành vào trước máu Đông chí và vấn đề tảo tuyển mộ cũng thường xuyên được thực hiện vào trước tết âm lịch hằng năm. Qua một số trong những bi kí cổ viết bằng Hán Nôm, tại một số từ đường của mẫu họ đã cho biết thêm điều đó. Vì chưng sao vậy?. Vì chưng vào mùa đông, tiết trời rét, lạnh, thô ráo, quá trình nông nhàn, mùa màng đang thu hoạch xong, lại sẵn sàng đón đầu năm âm lịch, đón năm mới… chính thời điểm này cân xứng nhất với tảo chiêu mộ và cải táng.

Tóm lại, qua khảo cứu một số trong những tư liệu nước trung hoa xưa cũng như những nhận định về lễ tảo mộ và hội đấm đá thanh (Thanh minh) cho thấy: Hội đấm đá thanh được ra đời sớm, tự thời cổ sơ, nó có một chân thành và ý nghĩa riêng, gắn thêm với số đông sinh hoạt, hình thức giao lưu nam - cô gái và cũng có thể có sự cảm nhận khác cùng với tiết giãi tỏ hiện nay. Lễ tảo chiêu mộ được ra đời muộn rộng khi xóm hội tông pháp đang phát triển. Hiện tại nay, trong làng hội hiện đại, lễ tảo mộ thực chất là một “cái cớ”, là 1 trong những “cơ hội” để sum vầy gia đình, mẫu tộc.

Hội đấm đá thanh của bạn Giao Chỉ gắn với nhiều trò đùa dân gian và điều kiện tiện lợi để trai gái giao lưu với nhau. Cũng chính vì thế, từ cực kỳ xa xưa, từ thời điểm cách đó gần 1000 năm, hội “Thượng Tỵ”, mồng 3 mon 3 âm lịch - nhằm mục tiêu đúng ngày phân bua cũng là một ngày hội của tín đồ Giao Chỉ, của những đôi lứa yêu thương nhau. Lừng khừng ngày hội này tồn tại với phát triển ra sao trong lịch sử hào hùng suốt các thời Lý - trằn - Lê. Ngày nay, ở những tỉnh nằm trong miền núi và trung du Bắc Bộ cho đến vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, châu thổ Sông Mã, sông Chu nở rộ những lễ, hội mùa xuân. Nhưng lại lễ, hội mùa xuân của khá nhiều làng quê nước ta được tổ chức triển khai vào mùa xuân hiện giờ không hoàn toàn mang màu sắc như hội “Thượng Tỵ”(mồng 3 mon 3) của tín đồ Giao Chỉ được nhắc qua tập sách Lĩnh ngoại đại đáp của Chu Khứ Phi cách đây gần một thiên niên kỷ.

Tiết giãi bày (tiết trời vào sáng), là chu trình quản lý khách quan lại của vũ trụ, trung quốc và nước ta đều có. Nhưng việc thể hiện nay qua những nghi lễ và ngôn từ sinh hoạt vào tiết thanh minh thì từng nơi bao gồm sự khác nhau. Căn cứ vào nghiên cứu của những học mang đi trước, cho thấy; lễ tảo chiêu mộ và hội đấm đá thanh của Trung Quốc cũng đều có sự phát triển bóc bạch nhau, sau đó, vào quá trình muộn nó mới có sự sáp nhập và liên quan với nhau. Câu thơ của thi hào Nguyễn Du trong Truyện Kiều: “Lễ là tảo mộ, hội là đánh đấm thanh” là phản chiếu về phong tục của trung hoa trong tiết tỏ bày giai đoạn sau này của lịch sử phát triển, của phong tục lễ tảo chiêu tập và hội đấm đá thanh của Trung Hoa./.

* Trung tâm bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội

<1> Triệu Ngọc Lan: Truyện Kiều, nghiên cứu và phân tích và dịch thuật, Nxb Nghệ An, Nguyễn quang quẻ Hà (dịch Việt ngữ), 2020.

<2> Dương Vũ Tuyền: Chu Khứ Phi và sách Lĩnh ngoại đại đáp, in trong Lĩnh ngoại đại đáp hiệu chú, trung quốc thư cục, 2012, tr 7.

<3> bài bác tựa sách Lĩnh ngoại đại đáp của Chu Khứ Phi, tờ 1;

<4> những trích dẫn bên trên đây, tác giả bài viết đều trích dẫn trường đoản cú sách Lĩnh ngoại đại đáp hiệu chú của Dương Vũ Tuyền, nước trung hoa thư cục, 2012;

<5> Nguyên văn: 清明节最主要的两大活动,一为扫墓祭祖,一为踏青,因而清明节也被称为“踏青节”。实际上,扫墓的习俗要晚于踏青。北京师范大学民俗学教授刘铁梁认为:“踏青的习俗形成得早,它与先秦时代‘上巳节’有关,在这一天青年男女会相约去野外郊游,在《诗经》中也有关于踏青游春的描写。”

扫墓习俗的产生与家族制度的形成和寒食节两大因素有关。刘铁梁认为,先秦时期,宗法制度存在于王侯贵族阶层,自战国始,平民和奴隶获得姓氏的现象越来越普遍,家族观念与继承制度观念慢慢在庶民百姓中普及,渐渐有了普通百姓祭祀扫墓的传统。

从此,扫墓成了清明出行的核心目的,扫墓后还可以顺道踏青郊游。到了宋代,踏青之风盛行。荡秋千、射柳、蹴鞠、斗鸡、拔河、放风筝、斗草……古人踏青的活动丰富多彩。“逢春不游乐,但恐是痴人。”“江边踏青罢,回首见旌旗。”“三月三日天地新,长安水边多丽人。”“梨花风起正清明,游子寻春半出城”……我们从这些诗句中都能感受到古人踏青的好心情。但以家族为单位的踏青与上巳节同龄人一起踏青是不一样的。“上巳节踏青给人一种古老而自由的感受,而清明踏青,大家是因有着共同的祖先而聚到了一起。”刘铁梁说,“说起踏青,我们往往在说去哪踏青,而忽视了谁跟谁踏青。尤其是现代社会,对于平时很难聚齐的大家庭,可以借扫墓为由头聚到一起,这会带来不同于平日踏青的独特感受。”

清明节的特殊在于它是以家族为本的传统文化的体现。保留清明习俗,便是在延续重视家庭、继承家风的优良传统。